Sınav kaygısı, insanların önemli bir performanstan önce karşılaştıkları sinirlilik veya sıkıntıyı ifade eder. Önemli sınavlara yaklaştıkça stres ve kaygının artması kaçınılmazdır. Kaygı, sınavdan birkaç gün önce başlayabilir, ancak sınavdan hemen önce ve sınav sırasında zirveye ulaşma eğilimindedir. Bu kaygı belirtileri hem fiziksel hem de duygusal olabilir ve belirlenen görevde başarılı olma ihtimalini etkileyebilir.
Çoğu insan önemli bir sınav veya performanstan önce gergin hisseder. Ancak sınav kaygısı, genellikle gerginliğe karşı daha aşırı bir tepkiyi temsil eder. Bazı durumlarda, bu beklenti kaygısı, sınav sırasında odaklanma, rahatlama ve düşünme yeteneğinizi tehlikeye atabilir.
Sınav kaygısı (kişinin yeteneğini, becerisini veya bilgisini sınav etme korkusu) okul ve üniversite öğrencileri için güçten düşürücü bir durum olabilir ve kişinin gelecekteki hedefleri için ciddi sonuçları olabilir.
Bazı insanlar bir sınavten önce uykusuz geceler geçirir. Diğerleri, bir sınavdan önce ve/veya sınav sırasında midelerinin bulandığını hissedebilir veya tam bir panik durumu hakim olur. Bazı kişiler değerlendirmelerden önce ve/veya değerlendirmeler sırasında o kadar streslidir ki zihinlerinin boşaldığını ve düşünemediklerini/bilgileri hatırlayamadıklarını fark ederler.
Bazı kişler başarısız olmaktan korktukları için strese girerken, diğerleri kendi hayatlarını yaşayamamaktan ya da diğerleri yüksek beklentilerden korktukları için stresli olacaklardır.
Sınav kaygısı, aşağıdaki faktörlerin bir veya birkaçından kaynaklanabilir:
Başarısızlıktan korkmak : Pek çok insan özgüvenlerini ve öz değerlerini performanslarına göre ölçer. Sonuç olarak, bu bireyler, algılanan herhangi bir başarısızlık örneğini genel bir başarısızlık olarak içselleştirebilirler.
Hazırlık veya farkındalık eksikliği: Bazı durumlarda kendinizi sınav için hazırlıksız hissedebilirsiniz. Yeterince iyi ya da doğru bir şekilde çalışmamış olabilirsiniz. Bazen ilk birkaç soruyu görmek ve bunları nasıl doğru yanıtlayacağını bilememek kaygıyı tetikleyebilir .
Geçmişteki kötü sınav geçmişi: Sınav ve performansla ilgili sorunların geçmişi, kendiniz ve başarılı olma yeteneğiniz hakkında olumsuz düşünceleri tetikleyebilir. Bu düşünce kalıpları endişeye dönüşebilir ve gelecekteki sınavlerden önce kısır bir sinirlilik döngüsünü pekiştirebilir.
Dış baskı: Ebeveyn, çevre veya öğretmenin, davranışlarınız için aşırı yüksek beklentileri varsa, daha fazla sorumlu hissedebilirsiniz. Bu baskı kaygıyı şiddetlendirebilir.
Gerçekçi olmayan korkular: Sevdiklerinizin sizin akıllı olduğunuzu düşünmeyeceğine veya bir sınavda başarısız olursanız tüm kariyerinizin mahvolacağına inanmak gibi temelsiz endişelere sahip olmak sınav kaygısını şiddetlendirebilir.
Sınav kaygısının yaygın fiziksel belirtileri şunlardır:
- Mide bulantısı
- Baş dönmesi
- Nefes almada zorluk
- Baş ağrısı veya migren
- Kas gerginliği
- Aşırı terleme
- Sıcak basması
Sınav kaygısının olası bilişsel belirtileri şunları içerebilir:
- Kendinizi sürekli olarak başkalarıyla kıyaslamak
- Boşvermek (önemli bir bilgiyi hatırlayamıyormuş gibi hissetmek)
- Kendiniz hakkında olumsuz düşünceler
- Geçmiş performanslar hakkında flashback’ler veya derin düşünceler
- Başarısızlığın sonuçları hakkında korku
- “Daha fazla çalışma ihtiyacı” veya “daha çok çalışma” ile ilgili baskılı düşünceler
Sınav kaygısının olası duygusal belirtileri şunları içerebilir:
- Kendine öfke
- Aşırı korku
- Utanç
- Kendi içinde hayal kırıklığı
- Üzüntü
SINAV KAYGISINDA EMDR YÖNTEMİ
EMDR (Göz Hareketleriyle Duyarsızlaştırma ve Yeniden İşleme) diğer kaygı bozukluklarında olduğu gibi sınav kaygısında da etkinliği kanıtlanmış ve diğer terapi yöntemlerine kıyasla daha kısa sürede ve etkili çözüm sağlayan bir psikoterapi yöntemidir.
Özellikle sınava kısa bir süre kalmışsa daha çok tercih edilen bir yöntem olan EMDR, girilecek sınavın olası kötü sonuçlarına karşı duyulan yoğun kaygıyı azaltmak için uygulanan bir metottur.
Kimi zaman tek seansta bile önemli sonuçlar alınan EMDR, kaygı bozukluklarının yanında birçok psikolojik rahatsızlıkta da psikoterapistler tarafından sıklıkla uygulanmaktadır.
Uzman Klinik Psikolog Ömer Küçük